banner136
banner191
20 yıl kadar önce kıymetli dostumuz Prof. Dr. Nedim Ünal ve birkaç arkadaşla sohbet ederken birden bana döndü ver sordu:

‒ Arif sen Elbistan’ın tarihini, kültürünü araştırıyor ve yazıyorsun, sormak isterim, biz Türkler 1000 yıldır Elbistan’dayız değil miyiz?
‒ Evet.
‒ Peki, Türklerin 1000 yıllık mezarlığı nerede? Garipliğe de baksak Hocazade’ye de baksak oraların 1000 yıllık olmadığını görürüz. Bu durumda nerede bizim mezarlığımız?

Gerçekten nerede idi bizim mezarlığımız?
Bazı bilgilerim vardı, onları naklettim. Buna rağmen kafamda büyük bir soru işareti olarak kalmıştı. İlk fırsatta, Terk Eden Elbistan (4 cildi yayımlandı, 5. ve 6. ciltleri de yayımlanmak üzere) isimli kitaplarımda yer verdiğim konularla ilgili bilmediklerimi, hayatta olan, tanıdığım, Elbistan’ın yerlisi ve 80 - 90 yıllık hayatlarını sürekli Elbistan’da, babalarından ve dedelerinden dinleyerek, görerek, öğrenerek geçirmiş yaşlılarımıza sorar öğrenirdim. Yine araştırmaya ve soruşturmaya karar verdim.
Kitaplarımda yer verdiğim için burada özetleyeyim:

1) Belediyenin kuzey taraf bahçesinin de ötesinden başlayarak Cumhuriyet Meydanı ve eski Hükümet Konağının (Bugünkü Kent Müzesi) yeri ve bahçesi, Yakuboğlu Ekmek Fabrikasına kadar genişleyen alan tamamen mezarlıktır. İçinden cılga bir yaya yolu geçermiş.

2) Eski Devlet Hastahanesi’nin, üstündeki Verem Dispanserinin, Kızılcaoba tarafındaki caddenin, Mükrimin Halil Lisesi’nin, aralarındaki caddenin ve bugünkü Gençlik Merkezi’nin bulundukları alanın tamamı mezarlıktır.
3) Ulu Cami’nin güney ve batı tarafındaki bahçesi mezarlıktır.

4) 1915’lerden sonra Ebe Hacer Hanım’ın bağışlamasıyla oluşturulan Gariplik Mezarlığı. Buraya ilk zamanlarda beş on yerli defni yapıldıysa da daha çok Elbistan’a gelip bir sebepten ölen işçiler, yolcular, hatta misafirler; hastanede veya cezaevinde vefat eden yabancılar, devlet görevlisi olarak gelip burada kendisi veya ailesi vefat edenler; kısaca yerli olmayıp ‘garip olanlar’ defnedilmiştir. “Gariplik” denmesinin nedeni de budur.

5) Yine aşağı yukarı aynı yıllara denk gelen Hocazade Mezarlığı oluşmaya başlamış ve sonraları halkın kullanımına açılmıştır. İlk yıllarda o mezarlığın bir kısmı kendi bahçeleri iken, Osmanlının büyük âlimlerinden (Erginözlerden) Yemlihazâde Mustafa Kâmil Efendi’nin oğlu Salim Efendi (bu zâta halk Hocazâde” dermiş) vefat edince vasiyeti üzere kendi bahçesine gömülmüş. Daha sonra yakın mahallenin ve derken Elbistan’ın halkının mezarlığı haline getirilmiş.

Pınarbaşı ve Tepebaşı gibi yakın köylerimizin (şimdi mahalle) mezarlıkları yıllardır vardı elbette...
Gelelim sadede... Ermeni Mezarlığı neredeydi?

10 Temmuz 2020’de Elbistan’ın sesi gazete ve sitesinde -özetliyorum- “Uzun yıllar Meteoroloji Müdürlüğünün kullandığı 7.177 metrekarelik arsanın 5.000 metre karesi İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğümüze tahsis edilmiştir” diye bir haberi okuduk[¹].

O yıllarda Nedim Ünal’ın bana sorduğu gibi bende rahmetli Kamil Yinanç’a sormuştum:

‒ Kamil ağabey, Türklerden önce ve 1920’lere kadar Elbistan’da Ermenilerin yaşadığı malum; peki onların mezarlığı neredeydi?

‒ Onların mezarlığı bugünkü Bakımevi ile Meteoroloji binalarının bahçeleri ile birlikte yapıldığı alandı. Bunu babam da söyledi, başka yaşlılarımızdan da duydum...

Bu bilgileri birkaç yazımda ve kitaplarımda da kullandım. Zaman geçti bir gün Rahmetli Uzunçarşı esnaflarından merhum Felekoğlu’nun oğlu Kemal Felekoğlu dükkânın önünden geçerken davet etti ve bir fotoğraf göstererek şunları söyledi:

‒ Hocam, bu taş Meteorolojinin karşısına yani önündeki Malatya Caddesi’nin kenarına yapılan binaların bir arkasında inşaat temeli kazılırken çıkmış olan üç mezar taşından birinin fotoğrafı imiş...



 
Alıp arşivime koymuştum. Yukarıda zikredilen haberi okuyunca aklıma düştü. Bu yazıyı hazırlarken Kemal Bey kardeşimden “Nereden çıkarıldığını gösterebilir misin?” diye ricada bulundum. O da daha ikindi vakti olmasına rağmen dükkânını kapadı ve yürüyerek söz konusu edilen yere kadar gittik; fakat taşlardan eser kalmamıştı...

Mezarlık alanı olarak şöyle bir tahminde bulundum: Uzun yıllar önce Elbistan’dan Çiçek, Demircilik istikametinden Malatya’ya ve diğer yerlere giden yol, şimdiki Malatya Caddesi’ni takiben gitmez, Şekerbank’ın yanında bugün de var olan cadde yaya ve kervan yolu olarak o taraflara uzar gidermiş. Yani Meteorolojinin, Bakımevinin yeri ile birlikte önlerindeki Malatya Caddesi ve kenarındaki binaların bulunduğu alanın bir kısmı da -eğer söylendiği gibi ise- mezarlık olmalı ki bu taşlar oradan çıkmış ola...

Taşta yazılı olanı okumak mümkün değil. Bilen birisi varsa ve bu yazıya rastlarsa ondan lütfen okuyup göndermesini rica ederiz...

..........................................................................
[¹] http://www.elbistaninsesi.com/guncel/meteorolojinin-arsasi-ilce-tarim-ve-orman-mudurlugune-tahsis-edildi-h67138.html 
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Osman 9 ay önce

Elbistan bir ermeni şehri olduğun bilenimiz çok az 1700yilari bir arşiv araştırın görün elbistan kimler yaşamış elbistan ermeniler yoğunu yaşadığı bir ilcedi ermeni okular verdi binlerce öğrencisi verdi hastanesi vardi bir örnek vereyim eldenek köyü vardır burda ermeni okulu vardi ermeniler yaşıyordu arif bey 1700 yıllarda ki arşiv araştırsın görecek ki elbistan etmenleri hakında bilgi sahabi olacak bir köyü ismin verdim araştırın

Avatar
eyup erdoğan mudanya /BURSA 9 ay önce

osman bey 1999 yılında türkiyede azınlık ve yabancı okullarıyla ilgili bir araştırma yapmıştım, o zaman elbistandaki azınlık okuluda karşıma çıktı 1902 yılında bir azınlık okulu açılıyor, toplan iki yıl faaliyet gösteriyor, öğrenci sayısı otuz kırk civarında. bunun içinde türk ve müslüman olan bir kaç öğrenci de var, hatta bu azınlık okulunun mütevellisi arasında elbistanın bir köyünden bir vatandaşta var (ismini biliyorum, o kaynakta okumuştum, ama tanınan bir aile olduğu için yazmıyorum) ve daha sonra öğrenci yokluğundan bu azınlık okulu kapanıyor öyle iddia ettiğiniz gibi efendim şu kadar kilise bu kadar okul vs yok

Misafir Avatar
Arif BİLGİN 9 ay önce @eyup erdoğan mudanya /BURSA

Eyup Bey, Prof. Dr. İbrahim Solak'ın, Prof. Dr Mükrimin Halil Yinanç'ın (İslam Ans. Elbistan Maddesi), Prof. Dr Refet Yinanç'ın ve daha on tane sayarım tarihçi ve bilim adamlarını araştırmalarına bakınız Elbistan'da kimininkinde 2 kimininkinde de 3 kiliselerinin olduğu yazılır. Okullarının olduğunu kesin kayıtla bilmiyordum. Siz keşke kaynağını verseniz mutlu olurum. O sizde mahfuz olan isimle birlikte özelden yazarsanız ([email protected]) memnun edersiniz...

Beğenmedim! (11)
Avatar
Osman 9 ay önce

Halep sancağına maraş vilayetin bağlı elbistan ilçesin elbistan sayım mi ermeniler nüfusu 1700 5 tane kilis e olark geçiyor ben buna pek ınadirici gelmiyor bana nüfusu en az bunu 5 katıdır ya ne 10000 bin dir kilise saysi daha coktur bakın zeytun eski ismi yane ermeniler zeytun diyorlar şu anda maraş bağlı ilica diye geciyor 1800 sonu tamamı ermenidir nüfusu 3500 dir ya ne elbistan ermeni nüfusu hayale daha çoktur şu anda burda ki insanlar tahamami yunan selanik ve bulgar göçmenleridir ya ne 1915 olayları ermeniler yapılan tenkin tecirt yapıldı kim öldürüldü kimi suriye çöllerine sorgun gönderildi dere zora gönderildiler bakın arjantin de ve uruga da maraşlı ermeniler var dernekler var derneklerin isimleri maraşlı ermeniler diye yaziyorla hata her yıl maraş günü kutluyor

Misafir Avatar
Mevlüt ÇANAK 9 ay önce @Osman

Elbistan'da Şu an ki Türkköyü Mah .haricinde bilinen Ermeni Köyü yoktur!Anadolu içerisinde Tehcir zamanında en az Ermeni göçü Elbistan ve civarından olmuş,aksine göç ettirilen Ermeni nufustan bir çok Aile Elbistan'da ki Osmanlı yetkililerinin zaafı veya müsamahası nedeni ile Elbistan ve civarına yerleşmiş ,günümüze kadar da Kürt Alevisi olarak yaşamaktadırlar! Kalender isyanları başta olmak üzere bir çok Osmanlı isyanına ev sahipliği yapması nedeni ile Osmanlı etkisi diğer Anadolu illerine göre daha az olduğundan Elbistan bir çok Osmanlı Kaçağına yurt olmuştur! Ilıca,Zeytun tarafında çoğunluk oldukları doğrudur ve Elbistan'a gelip yerleşen Ermeni köklü ailelerin bir çoğu da o bölgeden gelmiştir!1294 yılından bu tarafa Elbistan bölgesinde Ermeniler hiç çoğunlukta olmamıştır! Müslüman olup Türk olduklarını iddia edenler de dahil olmak üzere!

Beğenmedim! (2)
Misafir Avatar
Arif BİLGİN 9 ay önce @Osman

Osman Bey, iki yorum yazmışsınız, ikisinde de yanlışlar doğrulardan daha çok.. 1882 yılında tüm Elbistan'ın nüfusu 14,958'i Müslüman, 804'ü Ermeni ve diğer Hristiyan unsun olmak üzere 15,762'dir. 1900'lü yılların başında yani tehcir edilmeden önce Elbistan'da nüfusları 1000 civarındadır. 1900'lu asrın başında Elbistan deyince Göksun !908'de ayrıldı), Afşin (1944'te ayrıldı) dahil nice köy ve kasabalar dahildi. Oralarda bazı köylerinde Ermeniler yaşıyor olabilirler. Elbistan'da biri Gavurköy'de olmak üzere 3 kiliselerinin olduğu söylenir. Hastahaneleri kesinlikle yoktu. Eldelek'te okullarının olması akla ziyan, zira bir tane bile Ermeni yoktu. Eldelek bir Türk boyudur. Bilgilerini kontrol ediniz ve cevap verirseniz lütfen kaynağını da belirtiniz. Selamlar.

Beğenmedim! (11)
Avatar
Candar gazi 9 ay önce

Selçuklu mezarlığı şuanki belediye binasının bulunduğu alandaydi.elbistanin Selçuklu valisi candar gazinin mezarı belediye binasının bulunduğu alandaydi.

Avatar
Halil 9 ay önce

Emeğinize sağlık güzel olmuş lütfen devamı da gelsin. Teşekkürler

Avatar
Nejat 9 ay önce

Kıymetli Hocam
Ben küçükken bundan 20-25 yıl önce Malatya caddesinde dedemlerin toprak evi vardı kerpiç ev ve onun bahçesinde oynarken yeri kazardık ve 14-20 cm kazdıktan sonra hep eski oksitlenmiş bozuk paralar çıkardı bizde oynayıp atardık birgün rahmetli dedeme sormuştum dede bu paralar neden buradan çıkıyor diye
Oda bana oraların eskiden Ermeni mezarlığı olduğunu söylemişti
Çok etkilenmiştim ama doğru Bilgi

Avatar
Ömer 9 ay önce

Hiç anlam veremediğim yazı!!!Azerbaycan Ermenilerle savaşırken bu yazının anlamını amacını açıklamalısınız.Ermenilerle savaş yaşanırken Elbistan da Ermeni mezarlığı aramak.Açıklayınız veya yazıyı kaldırınız

Avatar
Zeki darendeli 9 ay önce

Malatya caddesinin odugu alan kompile eski mezarlikolduğunu 30 yil önce duymustum