banner67
Geçmişte Elbistan’la ilgili yazılmış kaynakları derleyip siz okurlara sunmak istedim ve bu hafta ilki ile başladım.
Kitâbü Nehrizzeheb Fi Tarîh-i Haleb’de Maraş ( Kâmil Elbâlî Elhalebî) adlı eserde Ya’kût el- Hamevî Elbistan hakkında şunları yazmıştır. Ancak kitabın içinde ki açıklamaları yazmadan önce kitap hakkında bilgi vermek istiyorum. Önce yazardan başlayalım: Ya’kût el- Hamevî kimdir?  On ikinci yüzyılın sonunda ve on üçüncü yüzyılın başında yaşamış olan coğrafyacı, seyyah ve tarih bilgini İsmi Yakut, künyesi Ebû Abdullah, lakabı ise Şihâbüddîn’dir. Asker bin Ebî Nasr İbrahim el-Hamevî adlı bir tüccarın terbiyesinde büyüdüğü için Hamevî nisbesiyle meşhûr olmuştur. Rûm bir ailenin çocuğu olduğundan Rûmî nisbesiyle de bilinir. Sonra efendisi ölmüş. O da Halebe gitmiş. Oradan da başka yere geçmiş. Havarizm’e yerleşmiş. Cengiz Han oraya girince Musul’a kaçmış. Malı da kalmamış. Oradan da Halebe göçmüş. Ölünceye kadar da Halep’te yaşamıştır. Doğum tarihi: 1179 Anadolu, ölüm tarihi ve yeri 20 Ağustos 1229 Halep(Suriye)
 Kitâbü Nehrizzeheb Fi Tarîh-i Haleb’de Maraş (Kâmil Elbâlî Elhalebî)” kitap hakkında çalışma yapan araştırmacı yazarlar Yaşar Alpaslan- Serdar Yakar’ın müşterek hazırladıkları Ukde yayın evi tarafından yayınlanan  “Seyahatname, Şehir Tarihi ve Coğrafya Kitaplarına Göre “Maraş “adlı eserinde yazmışlardır. Maraş ve Elbistan ile ilgili bilgilerin Türkçeye aktarılmasında yardımcı olan KSÜ İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Mehmet Akif Özdoğan ve Yrd. Doç. Nejla Günay’ın katkılarıyla bu bilgilere ulaşılmıştır. 
 
Bu Kaza (Elbistan) ve Burada Bulunan Meşhur Yerler: 
 
Elbistan Kasabası, Elbistan kazasının merkezidir. Elbistan, Maraş’ın kuzeyinde yer alır. Elbistan Maraş’a 24, Haleb’e 68 saat uzaklıktadır. Elbistan’da hükümet binası, garnizon, 10 cami,3 mescit,2 kilise, 330 dükkan, bir hamam, 1 harac çarşısı ve 2 fırın vardır. Elbistan, adeta Ceyhan nehri üzerinde kurulmuş ahşap bir ada gibidir.
Yakut el –Hamevi, Mu’cemu’l-Buldân adlı eserinde Elbistan için şunları söyler:  Bu kente Elbistan denilmesi, burada bol miktarda ağaç bulunması nedeniyle bahçeye (bustân) benzetilmiş olmasındandır. Rivayete göre “Elbistan” kelimesi, cesur anlamına gelen “alp” ve mekân anlamına gelen “sitan” kelimelerinden meydana gelmiş Farsça bileşik bir kelimedir. Arap tarihi kaynaklarında Elbistan, “Ebulistîn” şeklinde geçmektedir. Yakut el –Hamevi, Mu’cemu’l-Buldân adlı eserinde Elbistan için şunları söyler:  “Rivayetlere göre Elbistan’da “Ashab-Kehf”  ve “rakîm” bulunmaktadır. Bu rivayetlere göre Elbistan, Kral Dakyânus’un şehridir. Burada yıkılmış, tahrip edilmiş çok önemli tarihi eserler mevcuttur.”
Zülkadriyye (Zülkadir) devleti Maraş’tan önce Elbistan’ı merkez yapmışlardır. Bazı tarihi kaynaklarda, Elbistan’ın Kapadokya bölgesinde ya da oraya çok yakın bir yerde bulunan Kûman adındaki eski bir şehrin yerinde kurulduğu belirtilmektedir. Yine Elbistan’ın İslamiyet’in ortaya çıkmasına çok yakın bir zamanda tahrip edildiği rivayet edilmektedir. O zaman buranın yeri bataklıktı. İslam’dan sonra Hacı Yakup, Hacı Şaban, Hacı Hamza adlarında üç kardeş buraya gelerek bölgeyi imar etmişlerdir. Bu kardeşler, emir ve yönetici idiler.  Bu üç kardeşin imar faaliyetleri ile birlikte burası gelişme göstermiştir. Daha sonraları Ebu’l- Feth Keyhüsrev burayı askerleri için karargâh yapmıştır. Elbistan’da bugün harabeleri bulunan mabette Kapadokya hanedanından olan kahinbaşı 6000 kâhin’le birlikte bu mabette kalıyorlardı. 
 
Elbistan şehri Mahalleleri
 
1-Hacı Hamza Mahallesi
(bugün ki adı Ceyhan Mah.
Nüfus 1136 
2-Hacı Yakup Mahallesi
(bugün ki adı Köprübaşı Mah.
Nüfus 1772
3-Hacı Şaban  Mahallesi
(bugün ki adı Güneşli) Mah.
           Nüfus 1057
4-Kızlıcaön     Mahallesi
(bugün ki adı Kızılcaoba) Mah.
Nüfus  672
 1-Hurman Nâhiyesi:
Hunu maa Sergis Câbiri 1101, tanur 460, Lorşin 520, Cumi 215, Yuket 125, Alemdar 109, Çoğulcan(Çoğulhan) 507, Emir İlyas 209, Berhabek (Berçenek) 48, İncirli 53, kabak Dellak 38, melker 463, 
            2-Ambarcık Nâhiyesi:
            Evliya 46, Timurculuk 353,Ambarcık 462,Geçit 152, Çiçek 603, Çıtlık 89, tel 616
            3-Karagöz Nâhiyesi: Gülercinlik 71, Burti 262, karahöyük 423, Balıkcıl 238, Evzaniye 266, karagöz 263, Kuşkaya 166, Izgın 510, Evzaniye Kala 35, hasankendi 203, KaraElbistan 273, Möhre 85, kabaağaç sağir 57, Benerci 24, Kalaaltı 160,
            4-Kocâbâd Nâhiyesi:
            Mareboz maa Toban 489, Armud elaki 192, Kerdin 212, Söğüddere 156, Oğlakkaba 82, Çullular 489, Koçabad Tatları 201, Koçabad Kaşanlu 586, Göricek 84, Şugul maa Armud Elaki 37, Elmalu 249,Elkıyaoğlu Köşek 226, Gece Mağara 129, Kara Mağara 121, Belvar 49, Fakıoğlu 44,           
            5-Sarsab Nâhiyesi :
            İldelek 291, Yılağ kebir( Büyük Yapalak ) 752, İncecik 94, Yılağ sağir ( Küçük Yapalak) 697, sarıtabak 46, Merâya 432, Ak Viran 190, İlmik 236, Ağlıca 44, Tayi Kendi 90, Tepebaşı 69, Evci höyüğü 55
            6-Aynelarus Nâhiyesi:
            Soğucak 301, Ağçaşar 591, Melap 335, Höyücek 54, Görücü 111, Kasdallı 126, Sened 101, Kantarma 365, Tokranlı 390, hasan Alili 101, Atmalu keşanlus 45, derviş mecmeli 12, Keşdek 16, Atmalu 469,
            7-Çardak Nâhiyesi :
            Kamışcık 210, Muhacır soğucak 191, Çardak 572, Korkmaz 178, Deve Boynu 116, Yazı Kenîse 149, Kargabükü 75, Tel Efsun 313, Nadır 149, Ketiz 306, Yuskaflı 63, Kemal 46, Ketizman 117, Küplüce 194, Cılkı 1008 Çiflik 234, Çiflik kalası 296, Nargile 361, Milyanki 154, İğde 633, Uzunçayır 544,  Kenisecik  ve Ortaviran 79, 
            8-Kullar Nâhiyesi :
            Çıplaklar 160, derbend 152, Şureşanlı 296, Sotyarıuşağı 145, Hayınlar ve tevekili 97, Nurcak 903, Kullar 380, Kullar tatları 256, Mırata 157, Buçakcı 75, Bükre ve Gücelki 150,
            9-Efsus Nâhiyesi 1660, Emirler 377, Nişanid 266, Sevid 540, Kenise 120, Erşil 508, Sinekli 115, Hurman 241, Küncü 68, Kabağaç 137, Erçene 179, Çuğulğan (Çoğulhan)79, Eltas 165, Ağçaşar 44, Ketura 47, Ördek 98
Efsus Hıristiyan r 314,k114,v71
            Elbistan Kazası sakinlerinin kadın erkek toplamı 38.359’dur.
            Kitabın içinde geçen Afşin(Efsus)’dan da bahsetmektedir.           
Efsus Kenti:
            Şu an burası Barbûz bilinen küçük bir beldedir. Bu belde hicretten önce 1628 yılında kurulmuştur. Meşhur Roma İmparatoru Dakyânus’un devlet merkezi idi. Bu beldeye yakın bir yerde Bencilus dağında yarım saatlik mesafede Ashab-ı Kenf’in ve Râkim’in makamı vardır. Buranın eski adı, Efsus’tur. Elbistan’la arası 6 saattir. Efsus ile Darende arasında taştan yapılmış iki tane büyük heykel vardır. Birisi aslan diğeri ise kaplan suretinde, diz çökmüş ve birbirlerine dönük vaziyettedir. Rivayete göre bu heykeller, Anadolu ile Suriye toprakları arasında ki sınırı oluşturmaktadır.
            Efsus’tan Elbistan’a doğru birkaç saatlik mesafede uzunluğu 7,eni 2 arşın olan dikey bir sütün bulunmaktadır. Ayrıca burada Hûrman kalesi, Çerkez kalesi ve Kızlar kalesi olmak üzere üç tarihi kale bulunmaktadır. Hûrman kalesi, Elbistan’a 9 saat mesafede olup, küçük bir tepe üzerine kurulmuştur. Yakınından Hûrman nehri akmaktadır. Kalenin yüksekliği 50, çevresi ise 500 arşındır.
            Beldede çok sayıda han vardır. İç duvarları zaman içerisinde yıkılmış, sadece dış duvarları kalmıştır. Kalenin kuzey tarafında bir yol üzerinde Ermenice yazılı kitâbenin olduğu iki kaya bulunmaktadır.
            Bu kazanın topraklarından dört nehir geçer. Bunlar; eski adı Pirâmus olan Ceyhan nehri, Söğütlü, Hurman, Göksun nehirleridir. Bunların bütünü kazanın toprağını sular.
            Burada suyun ekşimsi ve çok değişik hastalıklara yararlı olan bir de kaplıca vardır. Buranın diğer adı” içme” dir. İnsanlar yaz aylarında buraya gelir. Bu kazada (Elbistan)’da yaz kış karla kaplı Nurcak(Nurhak) dağı bulunmaktadır. Bu dağda tadı hoş Çin çayı yetişir. Yine bu dağda Aligöl adında çevresi 150,derinliği 15 arşın olan bir göl vardır.
            Bu kazada topraktan yapılmış 6 kale vardır. 12 saat uzaklıkta ise behensi yolu üzerinde tarhi eserlerden Fahruddin Hanı bulunmaktadır. Ashab-ı Kehf’e çok yakın bir yerde uzunluğu 100 arşın olan başka bir han daha vardır. Bu kazada 300 binek hayvanın barındığı 12 han vardır. Bu hanlar, Benâyir olarak bilinen çarşı şeklinde yapılmıştır. Bu kazada kadınlar halı ve aba dokur. Kazanın köylerinde yaklaşık 80 cami ve mescit vardır. Hemen hemen her köyde mektep vardır.
            Elbistan geçmişine göre en parlak dönemini yaşamaktadır. Halk ilim ve irfan tahsiline önem vermiştir. Halk açık Türkçe ile konuşur. Kendini yetiştiren kimseler, hükümet işlerinde görev almaktadır.
            Elbistan’ın arazisi çok geniştir ancak nohut ve arpa dışında ki diğer ürünler fazla yetişmez. Bu nedenle halk fakir ancak kanaatkârdır.
            Kasaba ve civarında çok sayıda tarihi eser ve meşhur mezarlar bulunmaktadır. Bunlar arasında Hacı Şaban mahallesinde (bugün ki Güneşli Mah.) Şeyh Deyreki Makamı bulunmaktadır. Orda eş Şeyh Abdurrahman Erzincani medfundur((defnedilmiş- gömülmüş) O Elbistan’a yerleşmiştir. Ondan çok sayıda keramet nakledilmektedir.
            Yine kasabanın doğusunda Hacı Yakup mahallesinde(bugün ki Köprübaşı Mah.) kubbeli bir mezar bulunmaktadır. Bu mezarın üzerinde “Hazreti Veli el Kamil Himmet Baba medfundur.”  *medfun (defnedilmiş- gömülmüş anlamına gelmektedir)Yazısı mevcuttur.
            Ayrıca bu kasabanın doğusunda Ceyhan nehri üzerinde köprünün üzerine yapılmış bir tekke bulunmaktadır. Bu tekkeyi, Ebu’l –Feth Keyhüsrev yaptırmıştır. Köprünün uzunluğu 50 yüksekliği 30 arşındır.
Kasabanın ortasında dört sütün üzerine kurulu kurşunla muhafazalı büyük bir kapısı olan bir kubbe bulunmaktadır. Bunların dışında yüksekliği 130 arşın olan ve sol tarafından Ulu - camiye bitişik güzel bir minare vardır.
            DEVAMI HAFTAYA…
Faydalanılan Kaynak: BİR KENTİN HAFIZASI “Göçer yayınları Adnan Güllü 2016 “
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
BİRİ İŞTE 7 gün önce

Ne bitmez tükenmez Elbistanmış Allah aşkına başka konu yok mu inanın sıkıldık.

Avatar
ADNAN GÜLLÜ 2 gün önce

biri işte DENİLEN RUMUZLU ZAT BENİM İŞİM ELBİSTAN'I SENİN GİBİ DÜNDEN HABERİ OLMAYAN VARLIKLARA HATIRLATMAK. YOK GÜNÜN DEDİKOSUNU ÖĞRENMEK İSTERSEN ONU YAZAN YAZARLARDA VAR ORADAN OKURSUN BENİM YAZILARIMI OKUMA ZAHMETİNE GİRME.....

Avatar
Hocam 19 saat önce

Sn Hocam aman pes etmeyin. Meydanı bu bilgi kültür düşmanlarına bırakmayın bunların yüzünden entelektüel birikime sahip emekli olmuş bilgili görgülü tecrübe sahibi çok sayıdaki yetişmiş insanımız çok özlemelerine rağmen memleketlerine dönmüyorlar. Aman hocam lütfen yazmaya devam edin..

banner1

banner27

banner57